søndag 20. mai 2012

Tilbake på setra

Sjølv om bloggen min heiter "Magnes blogg fra setra" betyr ikkje det at eg faktisk skriv innlegga der oppe frå. Men i dag tok eg årets første tur opp, også for å sjå om Dagmar hadde rive ned tre på vår eigedom. Fire-fem graner hadde måtte gi tapt for orkanens herjingar, men det kunne vel vore verre. Litt snø låg det endå langs "råsa", men eg vart berre litt våt nedi støvlane.

Nedanfor kan du sjå korleis det såg ut på setra i dag, både inne og ute.










torsdag 17. mai 2012

Husa på Myra

Då oldeforeldrene mine kom til garden i 1880, stod det både hus og låve her. Låven er den same som står framleis, sjølv om han har blitt påbygd seinare. Og dessutan har mykje av det påbygde blitt rive ned igjen (av meg ;)). Fleire av nabohusa er også ganske så like over hundre år seinare, som du kan sjå her. Huset på Myra, derimot, er ikkje det same. Så vidt eg veit, fins det berre eit einaste bilete av gamlestova på Myra. Her kan du sjå at ein militærbataljon har slått leir på heimjorda. I bakgrunnen ser du stova, der det på det mest budde ti menneske. Huset skal ha brent ned til grunnen ein gong tidleg i forrige århundre. Eg vil difor tru at biletet kan være frå rundt århundreskiftet, eller litt før.

Den nye stova på Maurset skal ha stått ferdig i 1910. Det er altså same huset eg bur i no, sjølv om det har blitt påbygd seinare.. Så vidt eg veit, er dette det første bildet av huset. På baksida av bildet står det "Stova på Myra og folket der". Av dei fem personane på biletet, er dei to mennene heilt sikkert min oldefar Elling og bestefar Botolv. Den minste av kvinnene, i midten, er ganske sikkert Pernille, som var liten av vekst. Sidan biletet er noko utydeleg, er det vanskeleg å vere sikker på kven dei to siste er. Truleg er kvinna til venstre Store-Synneve, og den andre Marie. Det betyr at Agnete ikkje er med på biletet av ein eller annan grunn. Alternativt kan ein av dei to vere henne, men det liknar ikkje spesielt mykje. Truleg er bildet teke ein gong mellom 1910 og 1921, då Synneve døydde.

Det tredje huset på Maurset, sto ferdig i fjor. Det er altså første gong det vart bygd eit hus nummer to på Myra. Her bur no mine to foreldre, i huset som har ei flate og tre soverom. Og for første gong har også Myra fått ein terrasse ;)

tirsdag 15. mai 2012

Kvinnene på Myra: Tippoldemor Ingeborg

Ved å lese kykrjebøkjene kan ein få vite litt av kvart ein ikkje visste. No er det ikkje heilt sikkert at denne Ingeborg faktisk var ei av kvinnene på Myra. Ho levde mesteparten av livet sitt på ein husmannsplass på Gausemel saman med mannen Botolf. Men i følge kyrkjeboka døydde både ho og mannen på Maurset. Då er det jo nærliggande å tru at dei to forlet husmannsplassen på sine gamle dager og flytta til sonen Elling på Maurset. I alle fall var det her Ingeborg var då ho døydde av lungebetennelse i 1890, i følgje kyrkjeboka. Då var ho 80 år gammal.

Ingeborg vart fødd på Ytrehorn i Hornindal i 1810. Allerede då ho var 10, miste ho far sin. Mor hennar gifte seg snart opp att med ein mann som heitte Elling. Vi kan jo gjette oss til at Ingeborg hadde eit godt forhold til stefar sin, sidan ho valde å kalle sin son og for Elling. 27 år gammal gifte ho seg og flytte til husmannsplassen på Gausemel, der ho budde det meste av livet sitt. Nordfjordboka opplyser om at plassen i 1865 hadde 3 storfe, 3 sauer, 3/4 tønne havre og 3/4 tønne poteter i utsæde. Ikkje akkurat velstand. Husmannslivet var hardt, og mang ein gong måtte husmannsfolket be om hjelp frå fattigkassa. Av ein eller annan grunn vart folk som fekk hjelp frå fattigkassa, oppført som "fattiglem" i kyrkjeboka. Så også Ingeborg, sjølv om ordet berre står i parantes. Så kan vi tolke det som vi vil.

Det må ha vore ein stor lettelse for Ingeborg at sonen fekk kjøpe gard og etablere seg på Maurset, sjølv om heller ikkje dette livet akkurat var  lett. Ingeborg fekk lov til å dra sine siste andedrag omgitt av familien, som hadde blitt stor. I året Ingeborg døydde, budde det 10 menneske i den vesle stova på Myra. Som vi har sett, vart talet kraftig redusert dei neste åra. Trettifem år seinare var det berre 4 att.

Biletet er frå ein av dei få bevarte husmannsplassar i Hornindal, på Nygard.

søndag 13. mai 2012

Skipper Worse

Da senker himmelen seg så lavt, at skyene sleper langs jorden, og regn og sjørokk fyker langt innover landet; dagen er lysegrå med brandgule uværsglimer og natten så svart og tett som en likkiste.

Da er det verst, når man ligger naken og hjelpeløs i sin seng, og stormen presser seg inn i små, krokete gater, rusker i takrennene og kaster taksten ned.

Når man så ikke har sovet ordentlig i flere netter, og dagen er gått med å kikke fra barometeret opp i den grå forrevne himmel eller ut på den øde gate, hvor der hist og her er en rød flekk i sølen efter en knust taksten, eller med å høre fortellinger om ulykker i byen på vinduer og tak eller på havnen, - eller om om hvor nær det var ved å bli ildebrand inatt - brand i sådan en storm! - da er det en og annen begynner å tvile om alt går riktig til, om ikke verden er kommet litt i ustand, om ikke alt vil rives istykker, rotes sammen og havet velte inn over de lave skjær og skylle hus og kirker og hele stellet ut i fjorden som fyrstikkesker.

"Guds vrede er over landet," sa haugianerne og holdt på sine hatter, når de gikk til forsamlingen; ved inngangen hvirvlet vinden snippen av kastetørkleet over hodet på kvinnene, så de kom ganske fortumlet inn i den lave, halvlyse forsamlingssal.

Der satt de og trykket seg tett sammen; mens han som leste, måte heve stemmen eller endog helt slutte, når stormen tok et kjempetak i asketrærne utenfor og rystet vinduer og dører.

I stillheten som fulgte, når flagen var over, begynte han så igjen å lese; men stemmen var svak, uten liv og uten frimodighet. Og de så fra den ene til den annen; men intet sted var der frimodighet å se; kvinnene for sammen ved hvert nytt vindstøt, og mennene hadde meget å tenke på.

Alexander Kielland

lørdag 12. mai 2012

Kvinnene på Myra: Agnete

Agnete kom fra Tvinnereim, som i dag ligg i Stryn, til Maurset i 1897, då ho gifte seg med min oldefar Elling, som hadde blitt enkemann to år før. Om det var romantikk inne i bildet, eller om det berre var ei fornuftsordning, veit eg ikkje. Kanskje er det mest truleg at det var det siste. Ein enkemann med fem små barn, må ha vore desperat etter å skaffe seg hjelp. Rett nok hadde han systera Synneve, men for ein nybyggar var arbeidsoppgåvene uendelege. Agnete vart redninga. Ho var då 42 år gammal.

Kyrkjeboka fortel at Agnete vart fødd sommaren 1855. Foreldra var Anders og Marthe Tvinnereim. Kva ho gjorde dei førtito åra fram til ho kom til Maurset, anar eg inenting om, men sannsynlegvis hjelpte ho til på heimgarden på Tvinnereim. Året etter at ho kom til Maurset, vart ho mor for første gong, 43 år gammal. Men sonen Sigurd levde berre i nokre månader. Kva han døydde av, er for utydeleg å lese frå kyrkjeboka. Fleire barn fekk ikkje Agnete og Elling.

Agnete fekk altså som oppgåve å oppdra fem born som ikkje var hennar eigne. Ei av dei reiste til Amerika, tre var Agnete med å begrave. Den yngste, Pernille, fortalte at Agnete var flink til å arbeide, men at det kunne vere vanskeleg å forholde seg til henne som stemor. Ho var visstnok ei alvorleg kvinne, men kunne også le og smile. Då ein ny genrasjon vaks fram på slutten av 20-talet, fekk Agnete som hovudoppgåve å passe dei små barna. Ein av dei var far min. På biletet kan du sjå han som ganske nyfødd, saman med Agnete og Elling. I følgje han sjølv var han ein gong som liten gut på nabobesøk, der han fekk streng beskjed om å ikkje rive ned blomsterpottene. "Å nei, han gjer ikkje det", skal Agnete ha sagt. Sekund seinare låg potta på golvet.

Agnete fekk leve til å bli gammal, og opplevde også krigen i landet vårt. Berre nokre få månader før krigen var slutt, i januar 1945, døydde Agnete, nær 90 år gammal. I huset fins fleire gjenstandar til minne om henne, mellom anna denne flotte kista. Agnete fekk sin siste kvilestad på kyrkjegarden i Hornindal, der vi enno kan besøke grava hennar.

søndag 6. mai 2012

Kvinnene på Myra: Store-Synneve

Då oldefar min kjøpte denne garden og flytta hit, følgde veslesystera Synneve med. I etableringsfasen på ein ny plass, var det nok viktig å ha fleire hender, både i barnepass og fjøsstell. Synneve levde her på garden heilt til ho døydde i 1921. Ho gifte seg aldri, men vart verande hos broren, kona Agnete og barna som vekste opp.

Synneve vart fødd 22. januar 1852 på Gausemel i Hornindal, der faren Botolv var husmann på plassen kalt "Bøen". Å vere husmann var ein ganske vanleg måte å tene til livets brød for for dei som ikkje hadde odel til eiga jord. Ein husmann fekk ein liten jordflekk han kunne drive for seg sjølv, men måtte samstundes arbeide fulltid for bonden han fekk jorda frå. Det seier seg sjølv at det vart mykje hardt arbeid for lite utbytte. Det er ikkje til å undrast på at Botolv sende Synneve med broren til Maurset. Utsiktene var så mykje betre når ein fekk sjansen til å drive sin eigen gard. Synneve var den yngste av borna til Botolv, men ho hadde hatt ei eldre syster som og heitte Synneve. Denne døydde då ho var åtte år. Fire år seinare vart ei ny Synneve fødd, og det var ikkje uvanleg at nye barn fekk namnet til avlidne sysken.

Som med dei andre kvinnene på Myra, veit eg lite om Store-Synneve. Men kallenamnet kan tyde på at ho var større enn dei fleste kvinner på denne tida. Eg har blitt fortalt at Synneve skal ha sjukna inn etter ein bærplukkingstur og at ho døydde få dagar etter. Men dette stemmer dårleg med det kyrkjeboka fortel, at ho døydde i januar. Det som er uvanleg var at dei ikkje kunne finne årsaka til at ho døydde. På dødsårsak står det berrre eit spørjeteikn.

I huset finst det nokre minne frå Synneve. Størst er den flotte kommoden du ser på biletet. Synneve vart altså 69 år gammal.

fredag 4. mai 2012

Giro d'Italia - vårens eventyrlige eventyr



Favoritten min av alle idrettsarrangement er kanskje Giro d'Italia. Helt siden jeg fulgte rittet for første gang for ti år siden, har jeg elsket dette sykkelrittet. Vakker italiensk natur, herlige massespurter, dødsdømte brudd og avgjørende og beinharde klatringer er noen av ingrediensene. Og man slipper alt mediemaset det er rundt Tor de France. I tre uker kan vi glede oss til å følge syklistene.

Årets ritt er meldt å være en god del mindre beinhardt enn fjorårets. Det er likevek nok av bratte fjell, spesielt den siste uken. Og for tempospesialistene er det nok bedre å satse på touren i år, siden det kun er 40 km individuell tempo i Italia. Det er vel som det skal være, giroen er for klatrerne, først og fremst.

Selv om vi snakker om Italia rundt, skal faktisk årets ritt starte i Danmark! Det er ikke uvanlig at man beveger seg utenfor Italias grenser i starten av rittet, men man har aldri startet så langt nord. Av danskene var det knyttet en del forventning til Jakob Fuglsang, som dessverre måtte trekke seg på grunn av skade. Alex Rasmussen er nok ekstra gira på å vinne prologen og bli den første som kler seg i rosa i år.

Tre norske ryttere har vi på startstreken: Spurterne Thor Hushovd og Alexander Kristoff, samt allrounderen Gabriel Rasch. De to førstnevnte burde i alle fall ha muligheten til å hevde seg på de flatere etappene, og begge jager sin første etappeseier i giroen..

Blant sammenlagtfavorittene er det naturlig å nevne de tidligere vinnerne Ivan Basso og Michele Scarponi. Begge har vist sin kapasitet før, men har slitt med formen i år. Begge stiller til start uten å være skråsikker på egen form. Av de beste i fjor, er det også spennende å se om Jose Rujano og John Gadret kan følge opp. I tillegg venter mange på at Roman Kreuziger skal ta steget opp på pallen i en GT. Etter Fuglsangs forfall, kom Frank Schleck inn på RadioShack-laget, og han hører også med i favorittgruppa. Men han har ikke vist så mye i år at han er blant de heteste kandidatene. Spanjolene Joaquin Rodriguez og Mikel Nieve er andre gode kandidater. Domenico Pozzovivo og Rigoberto Uran skal heller ikke regnes bort.

Det kan bli interessant å se hva som skjer dersom kapteinene Basso og Scarponi ikke finner formen i tide. Kan løytnantene Damiano Cunego og Sylwester Szmyd overta kapteinsrollene og lykkes? Cunego viste i fjorårets TDF at han er på vei tilbake som sammenlagtrytter og Szmyd har en kapasitet i fjellene som veldig få andre har.

Av de yngre rytterne knytter det seg spenning til hva colomibainernen Sergio Henao kan få til. Peter Stetina og Diego Ulissi blir også spennede å se.

Blant spurterne er det mange av de samme navnene vi er vant til. Fraværet av Allessandro Petacchi merkes, men folk som Tyler Farrar, Mark Cavendish og Matt Goss er på plass. Alle disse vil nok stå av rittet etterhvert. Bak disse har vi en skog av gode italienere. Sasha Modolo, Francesco Chicchi, Andrea Guardini, Roberto Ferrari, Daniele Bennati, pluss en del til. Spennende også å se om Alexander Kristoff kan ta steget helt opp.

Så kommer vel noen nye navn fra det store intet og presenterer seg. På bildet kan du se trofeet og vinneren fra 2002, Paolo Savoldelli. Falken fra Bergamo ble selvsagt min stor favorittrytter helt til han la opp for tre år siden.

God fornøyelse Italia rundt!!

tirsdag 1. mai 2012

Kvinnene på Myra: Oline

Fem døtre fekk oldefar min, Elling Maurset. Av desse var det altså berre to som levde lenge nok til å få eit fullt liv. Tre av dei, Ingeborg, Magnhild og Maria døydde av sjukdom så altfor tidleg. Og her må eg rette opp ein del feil frå innlegget om dei to eldste. Dei døydde altså ikkje av spanskesykja, men av tæring, akkurat som søstra Marie. Dei døydde med eit års mellomrom, i 1901 og 1902, då dei begge var i slutten av tenåra. Året etter vart den tredje eldste av døtrene til Elling borte. Men Oline døydde ikkje, ho var ein av dei mange som la vegen til Amerika.

Kyrkjebokja fortel at Oline vart fødd den 25. mai 1884. Nitten år gammal forlet ho altså heimen for å slå seg ned i Amerika med sin tilkomande ektemann. Ho kom til hamna i Boston den 15. oktober 1903. Då hadde den tilkomande ektemannen reist føre henne. Nedanfor kan du sjå passasjerlista frå båten som la ut frå Liverpool i England. Oline sitt namn står lengst ned på sida. Av verdiar eigde Oline 10 dollar. Lista fortel vidare at ho tok ut frå Bergen, og at ho ikkje hadde vore i Amerika før. Oline Maurset gifte seg altså  med Andreas og vart Oline Bødal, eller Lina Bodal som ho vart heitande i Amerika. Mannen Andreas, eller Andrew, kom frå ein av gardane i lodalen, som seinare skulle bli kjent for ei katastrofal rasulukke. Dei gifte seg i mai 1904 og busette seg saman i Minnesota, som var den staten dei fleste av nordmennene slo seg ned. Fem månader seinare, den 1. oktober 1904, fekk dei ein son, Emil. Oline var då 20 år gammal. Fleire born fekk dei ikkje. På biletet kan du sjå mor og son saman.

Oline brevveksla med systera Pernille i alle åra til ho døydde. Ein gong vi var små, fann eg og syster mi desse breva mellom Pernilles saker. På den tida samla vi på frimerke, så det var stas å finne amerikanske merker, og vi klipte dei ut. No skulle eg ønskje vi hadde teke vare på breva i staden for frimerka. Tenk kor spennande det hadde vore no å kunne lese korleis det var for ein norsk familie å slå seg ned i Amerika på denne tida!

Sonen Emil var soldat i 2. verdskrigen og fekk etterkvart gravplass mellom amerikanske krigsveteranar. Oline døydde i Minnesota i 1954, 70 år gammal. Mannen Andrew levde ein del år lenger, og døydde i 1965. Sonen Emil gifte seg med Audrey og fekk fleire barn. Og her sluttar kontakten. Men eg reknar med det fins folk framleis der borte som har blod frå Myra i årane....